Trải trên một vùng lãnh thổ rộng lớn tới 4.842 km2, Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Lạng Sơn là viên ngọc ẩn mình ở vùng núi Đông Bắc Việt Nam. Với chủ đề “Dòng chảy sự sống nơi miền đất thiêng”, nơi đây là một minh chứng sống động về hành trình hơn 500 triệu năm tiến hóa sự sống trong những hóa thạch đa dạng, sinh động còn tồn tại cho đến ngày nay.
1. Vùng biển cổ từ 500 triệu đến 65 triệu năm trước
Khoảng 500 triệu năm đến 65 triệu năm trước Đông Bắc Việt Nam, khi đó là một vùng biển cổ là nơi cư trú của các loài cổ sinh vật đa dạng như Tay cuộn, Hai mảnh vỏ, Trùng thoi, San hô, Cúc đá...
Hóa thạch Pelecypods (Động vật thân mềm hai mảnh vỏ) và Brachiopods (Động vật tay cuộn) thuộc hệ tầng Bắc Bun (D1 bb) niên đại 420 triệu năm, được tìm thấy tại điểm tham quan số 26 “Sự sống cổ dưới đại dương” trên tuyến du lịch 03, xã Bằng Mạc
Hóa thạch Động vật thân mềm hai mảnh vỏ) và Brachiopods (Động vật tay cuộn) thuộc hệ tầng Mia Lé (D1 ml) được tìm thấy tại địa điểm Mỏ Nhài, xã Hưng vũ.
Hóa thạch Rugosa (san hô sừng) thuộc kỷ Devon sớm (Praga) của hệ tầng Mia Lé (D1ml)
Hóa thạch san hô thuộc hệ tầng Bắc Sơn (C-P bs) được tìm thấy tại điểm tham quan số 02 “Đại Dương Cổ Yên Bình” trên tuyến du lịch 01, xã Hữu Liên
Hóa thạch Rugose (san hô bốn tia) được tìm thấy tại điểm tham quan số 02 “Đại Dương Cổ Yên Bình” trên tuyến du lịch 01, xã Hữu Liên
Hóa thạch san hô thuộc hệ tầng Đồng Đăng (P3 dd)
Hóa thạch Crinoids (Huệ biển) thuộc hệ tầng Bắc Sơn (C-P bs) được tìm thấy tại xã Tân Văn
Hóa thạch Crinoids (Huệ biển) thuộc hệ tầng Bắc Sơn (C-P bs) được tìm thấy tại xã Chi Lăng
Hóa thạch Crinoids (Huệ biển) thuộc hệ tầng Bắc Sơn (C-P bs) được tìm thấy tại xã Khánh Khê
Hóa thạch Fusulinids (trùng lỗ Fusulinida) thuộc hệ tầng Đồng Đăng (P3 dd) được tìm thấy tại xã Vũ Lăng
Hóa thạch Gastropods (Ốc chân bụng) thuộc hệ tầng Điềm He (T2a dh) được tìm thấy tại điểm tham quan số 12 “Bãi đá nhảy” trên tuyến du lịch 02, xã Điềm He
Hóa thạch Ammonites (Cúc đá) thuộc hệ tầng Lạng Sơn (T1i ls) niên đại 220 triệu năm được tìm thấy tại điểm tham quan số 28 “Thế giới Cúc Đá” trên tuyến du lịch 03, xã Nhân Lý
2. Thế giới đầm hồ bồn trũng Na Dương từ 40 triệu đến 2 triệu năm trước
Khoảng 40 triệu đến 2 triệu năm trước, một vùng rừng - sông, hồ - đầm lầy rộng lớn đã phát triển mạnh trong điều kiện khí hậu nhiệt đới tại bồn trũng Na Dương. Môi trường này là nơi sinh sống của vô số loài cổ sinh vật độc đáo như cá sấu, rùa, động vật có vú, tê giác, hà mã nguyên thủy, linh trưởng cổ...Khu vực này được cho là khởi điểm nơi các loài này di cư lên phía Tây Bắc, đến tận Địa Trung Hải ngày nay
Hóa thạch xương sọ Thú than - Bakalovia Orientalis thuộc hệ tầng Na Dương(E 3 nd) tại điểm tham quan số 35 “Thế giới đầm hồ” trên tuyến du lịch 04, xã Lợi Bác. (Ảnh: Madelaine Bohme)
Hóa thạch xương sọ Tê Giác - Epiaceratherium naduongensis thuộc hệ tầng Na Dương(E 3 nd) tại điểm tham quan số 35 “Thế giới đầm hồ” trên tuyến du lịch 04, xã Lợi Bác. (Ảnh: Madelaine Bohme)
Hóa thạch xương sọ, hàm và răng cá sấu cá sấu thuộc hệ tầng Na Dương(E 3 nd) tại điểm tham quan số 35 “Thế giới đầm hồ” trên tuyến du lịch 04, xã Lợi Bác.
Hóa thạch thực vật tại mỏ than Na Dương: Thực vật bậc thấp (A, C, D, E) Thực vật bậc cao (B, E, G, H, I, K, L) thuộc hệ tầng Na Dương(E 3 nd) tại điểm tham quan số 35 “Thế giới đầm hồ” trên tuyến du lịch 04, xã Lợi Bác (Ảnh: Madelaine Bohme)
3. Quá trình địa chất hiện đại và dấu tích người tiền sử từ 2 triệu năm trước đến nay
Khoảng 2 triệu năm trước cho đến nay, các quá trình địa chất vẫn diễn ra liên tục trên khắp vùng CVĐC, dẫn đến sự xuất hiện của những dãy núi cao như Mẫu Sơn. Cùng với đó, các cảnh quan karst dạng tháp, nón, dạng dãy, dạng thành lũy... cùng với các hang động lớn trong Khối đá vôi Bắc Sơn được hình thành. Ít nhất từ khoảng 500.000 năm trước, do vị trí chuyển tiếp đặc biệt giữa đồng bằng sông Hồng và vùng đất thấp của Trung Quốc đại lục, khu vực này đã trở thành một trong những cái nôi sớm nhất và liên tục nhất của người tiền sử trên lãnh thổ Việt Nam ngày nay.
Phát hiện khảo cổ quan trọng: Hoá thạch Răng của người Homo Erectus với niên đại khoảng 475.000 năm tại Hang Thẩm Khuyên là dấu tích khẳng định sự hiện diện liên tục của con người tiền sử trên vùng đất Lạng Sơn từ hàng trăm nghìn năm trước.
Hoá thạch Răng của người Homo Erectus niên đại khoảng 475.000 năm tại điểm tham quan số 15 “Hang Thẩm Khuyên - Dấu tích người tiền sử cổ nhất ở Việt Nam ” trên tuyến du lịch 02, xã Tân Văn. (Ảnh : Nguyễn Lân Cường)
Tổng hợp: Phòng Quản lý Công viên địa chất Lạng Sơn