Tổ chức đoàn công tác khám phá và lập bản đồ cho hang Ngườm Moóc, Hố sụt Thẩm Lũm.

Từ ngày 02 đến ngày 12 tháng 3 năm 2025, Trung tâm Xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch tỉnh Lạng Sơn hợp tác với Hiệp hội Hang động Quốc gia Hoa Kỳ, Công ty Cổ phần Việt Nam Expeditions tổ chức khám phá, lập Bản đồ Hang Ngườm Moóc, Hố sụt Thẩm Lũm, xã Mông Ân, huyện Bình Gia. Thành phần Đoàn khảo sát gồm Lãnh đạo Trung tâm Xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch, lãnh đạo và viên chức Phòng Quản lý Công viên địa chất Lạng Sơn; 05 chuyên gia Hoa Kỳ - Thành viên Hiệp hội Hang động Quốc gia Hoa Kỳ; Công ty Cổ phần Viet Nam Expeditions; Đại diện UBND huyện Bình Gia, Phòng Văn hóa và Thông tin huyện Bình Gia, UBND xã Mông Ân, huyện Bình Gia.

Đoàn công tác phối hợp cùng nhóm chuyên gia Hoa Kỳ chuẩn bị trang thiết bị khảo sát thực địa.

Mục đích của chuyến công tác nhằm lập bản đồ kỹ lưỡng cho Hang Ngườm Moóc, Hố sụt Thẩm Lũm, xã Mông Ân với hy vọng thiết lập mối liên hệ giữa chúng; phát triển sự hiểu biến về địa chất/thủy văn của khu vực này; đánh giá các hang động để xem có phù hợp cho du lịch mạo hiểm trong Công viên địa chất hay không và xác định các khu vực hình thành hang động nhạy cảm cần được bảo vệ.

Nhóm thám hiểm tiến sâu vào khu vực lòng hang để triển khai đo đạc kỹ thuật.

1. Tổng quan về Hang Ngườm Moóc và Hố sụt Thẩm Lũm

Hệ thống hang động và cấu trúc karst địa hình tại khu vực xã Mông Ân, huyện Bình Gia sở hữu những thông số kỹ thuật vô cùng ấn tượng, mở ra tiềm năng lớn cho công tác nghiên cứu địa chất toàn cầu:

• Hang Ngườm Moóc: Có tổng chiều dài 3,307m và độ sâu 148m, cấu trúc gồm có 03 cửa (Cửa chính nằm ở cao độ 360m; Cửa phụ ở cao độ 350m; và lối thông lên Hố sụt Thẩm Lũm ở cao độ 460m).
• Hố sụt Thẩm Lũm: Có diện tích bề mặt trải rộng gần 15,000 m2 với hệ thống các nhánh hang ngầm phát triển sâu bên dưới, lưu giữ các dải thạch nhũ đa dạng cùng một hệ sinh thái rừng nguyên sinh cực kỳ độc đáo.

Hình ảnh tư liệu Đoàn thám hiểm của Hiệp hội Hang động Quốc gia Hoa Kỳ và nhóm chuyên gia Việt Nam.

Lòng hang rộng lớn với những khối kiến tạo kiến trúc địa chất ngoạn mục.

Quá trình khảo sát vượt qua nhiều vị trí địa hình hiểm trở sâu trong lòng đất.

Kiến tạo nhũ đá nguyên sơ tuyệt đẹp được ghi nhận trong đợt thám hiểm.

Hệ sinh thái rừng nguyên sinh đặc trưng bao phủ toàn bộ vùng đáy hố sụt Thẩm Lũm.

Chuyên gia quốc tế khảo sát một nhánh hang khô dẫn sâu vào vách núi vôi.

2. Giá trị địa chất và sinh thái độc đáo

Hệ thống di sản này sở hữu các giá trị nổi bật vượt trội về mặt khoa học tự nhiên:

• Địa chất: Thuộc hệ thống địa hình karst cổ đại, lòng hang được trang trí kỳ công bằng những rèm nhũ đá, cấu trúc ngọc động (ngọc hang động) và các hồ tầng lắng đọng canxi tinh khiết.
• Đa dạng sinh học: Môi trường biệt lập đặc biệt này là nơi trú ẩn của nhiều loài động vật hoang dã quý hiếm, bao gồm các loài rắn hang động, cá bống mù thích nghi bóng tối và các loài nhện câu cá đặc hữu.

3. Tiềm năng phát triển du lịch mạo hiểm hang động

Xét về khía cạnh khai thác phát triển ngành kinh tế du lịch địa chất bền vững:

• Đặc điểm địa chất: Không gian lòng hang động lớn, trần hang cao mở ra nhiều phân khu thử thách phù hợp cho các cấp độ kỹ năng thám hiểm khác nhau của du khách.
• Khả năng tiếp cận: Có thể dễ dàng tiếp cận qua hệ thống các cửa hang tự nhiên nhờ sự hỗ trợ của trang bị dây thừng kỹ thuật; tuy nhiên trong lòng hang vẫn tồn tại nhiều điểm nguy hiểm biệt lập bắt buộc phải trang bị đầy đủ các thiết bị chuyên dụng bảo hộ để thám hiểm an toàn.

Ánh sáng tự nhiên rọi xuống tạo nên thảm thực vật rừng nguyên sinh độc đáo trong lòng hố sụt.

• Trải nghiệm độc đáo: Tiềm năng lớn trong việc phát triển các hoạt động lặn ngầm thám hiểm sông ngầm và liên kết khám phá các hệ thống mạng lưới phụ cận chằng chịt.
• Cân nhắc an toàn: Do đặc thù địa hình hiểm trở, sự đồng hành bắt buộc của hướng dẫn viên chuyên nghiệp cùng hệ thống thiết bị đạt chuẩn an toàn quốc tế là yếu tố tiên quyết.

4. Các bước cần thực hiện cấp thiết để bảo tồn và phát triển

• Bảo tồn và nghiên cứu: Đẩy nhanh tiến độ lập bản đồ chi tiết kỹ thuật và khảo sát các phân khu chưa được kết nối vật lý (ví dụ khu vực Hố sụt số 2 - Ùng Roặc tại xã Hoàng Văn Thụ); thực hiện công tác giám sát định kỳ thường xuyên để ngăn chặn tuyệt đối các hành vi xâm hại tác động đến môi trường tự nhiên.

Công tác đo đạc bản đồ số hóa hệ thống hang động được thực hiện nghiêm ngặt và chính xác.

• Phát triển du lịch bền vững: Lên phương án tổ chức các chương trình tour khám phá chuyên sâu biệt lập, kết hợp loại hình lặn ngầm thám hiểm kết hợp cắm trại trải nghiệm; triển khai sâu thêm các dự án khoa học nghiên cứu thông tin chuyên sâu về thủy văn học, hệ sinh thái bản địa và thiết lập các tuyến hành trình di chuyển an toàn.
• Quảng bá toàn cầu: Tập trung xây dựng thương hiệu hệ thống hang động đặc trưng gắn liền với các sự kiện, hội thảo khoa học quốc tế; tăng cường hợp tác sâu rộng với tổ chức UNESCO cùng các viện nghiên cứu chuyên môn có tầm ảnh hưởng về lĩnh vực địa chất nhằm nâng cao vị thế di sản.

Khoảng khắc ánh sáng - ảnh chụp kỳ ảo trong chuyến thám hiểm Hố sụt Thẩm Lũm.

5. Kết quả khảo sát chi tiết tại Hang Ngườm Moóc

Qua quá trình khảo sát trực tiếp tại địa bàn xã Mông Ân, huyện Bình Gia, các chuyên gia ghi nhận thông tin chi tiết về địa hình và hệ thống thạch nhũ trong hang:

Theo việc khảo sát sơ bộ ban đầu thì địa hình di chuyển trong lòng hang tương đối phức tạp do cấu trúc hang phân hóa rõ rệt thành hai tầng riêng biệt:

Tầng 1 (Tầng ngầm): Có địa hình suối chảy thường xuyên trong lòng hang, dòng chảy này không liên tục, có nhiều đoạn chảy ngầm xuyên qua các hốc đá hoặc biến mất hoàn toàn vào lòng đất. Địa hình phân tầng này tiềm ẩn khá nhiều nguy cơ mất an toàn nếu tổ chức đón du khách vào tham quan đại trà do xuất hiện nhiều hầm hố sâu và các góc khuất nguy hiểm.

Tầng 2 (Tầng khô): Là tầng hang khô có địa hình bề mặt đá gồ ghề kết hợp chặt chẽ với những khối thạch nhũ khổng lồ tráng lệ. Hệ thống thạch nhũ tại đây phát triển vô cùng mạnh mẽ, tuy nhiên thực tế đã xảy ra nhiều điểm thạch nhũ bị phá hoại bởi con người từ trước. Việc di chuyển trong tầng khô này cũng rất hiểm trở do xuất hiện nhiều hầm, hố sụt sập thông liên kết thẳng xuống tầng một, kèm theo các vách đá dựng đứng nguy hiểm. Do đó, muốn đưa vào khai thác, bắt buộc phải lắp đặt hệ thống dây, thang an toàn kỹ thuật được thiết kế chuyên biệt phù hợp với môi trường hang, tránh làm tổn hại, phá vỡ hiện trạng cảnh quan tự nhiên nguyên gốc.

Hồ nước ngầm to lớn phát hiện ở cuối hang được xác định kết nối trực tiếp với Hố sụt Thẩm Lũm.

Trong khu vực phân tầng khô, đoàn cũng phát hiện các khu vực sở hữu dải thạch nhũ đặc biệt đẹp mắt nhưng rất dễ tổn thương, cần có biện pháp bảo vệ nghiêm ngặt như: khu vực Ngọc động, các khối thạch nhũ chứa tinh thể silicat lấp lánh phản chiếu ánh sáng cực kỳ ấn tượng.

Đánh giá tiềm năng khai thác du lịch tại Hang Ngườm Moóc:

• Hang Ngườm Moóc sở hữu vị trí địa lý thuận lợi tại xã Mông Ân, chỉ cách trung tâm UBND xã khoảng 1,5km đi bộ men theo hướng đi thác Đăng Mò. Địa hình, địa thế này rất thích hợp để nghiên cứu phát triển loại hình du lịch trải nghiệm, khám phá hang động mạo hiểm kết hợp mô hình du lịch cộng đồng sinh thái và các hoạt động trải nghiệm văn hóa bản địa của người dân trong xã.
• Hang có thể định hướng xây dựng các sản phẩm tour khám phá trải nghiệm hang động theo lịch trình nửa ngày hoặc trọn vẹn 1 ngày. Dù vậy, công tác vận hành phải đặc biệt đặt yếu tố bảo vệ an toàn cho du khách và bảo tồn cấu trúc hang động lên hàng đầu, vì hệ thống thạch nhũ quý giá trong hang cực kỳ dễ vỡ nếu có tác động ngoại lực.

Cửa hang rộng lớn, bằng phẳng dễ tiếp cận, mở ra không gian lý tưởng cho các hoạt động trải nghiệm ngoài trời.

• Khu vực không gian phía ngoài cửa hang có lợi thế lớn để kết hợp tổ chức các hoạt động thể thao dưới nước hấp dẫn như bơi lội tự nhiên, chèo thuyền kayak hoặc chèo SUP.
• Do hang lưu giữ hệ thống suối ngầm phức tạp, hiện hiện hiện tượng lũ dâng vào mùa mưa, vì vậy cơ quan quản lý và các đơn vị lữ hành phải hết sức lưu ý xây dựng phương án an toàn, bắt buộc dừng hoàn toàn các hoạt động tham quan trong mùa mưa bão.
• Cửa hang rất dễ tiếp cận từ bên ngoài nên tỉnh cần triển khai ngay phương án khoanh vùng bảo vệ cấp bách, ngăn chặn triệt để tình trạng phá hoại, khai thác thạch nhũ trái phép.

6. Phát hiện chấn động tại Hố sụt Thẩm Lũm

Vị trí địa lý: Hố Sụt Thẩm Lũm được xác định định vị GPS chính xác tại tọa độ: 21°58'45.7"N 106°19'46.7"E. Khối cấu trúc này nằm ẩn mình giữa vách núi đá vôi dựng đứng ở cao độ khoảng 500m so với mực nước biển. Để tiếp cận được miệng hố sụt, đoàn thám hiểm phải đi bộ hành quân khoảng 1,5km băng qua các khu Rừng Hồi xanh ngát của đồng bào địa phương; vị trí này nằm cách tuyến quốc lộ 279 khoảng 1,5km di chuyển theo hướng rẽ về Thác Đăng Mò.

Đặc điểm địa chất cấu trúc: Hố sụt được hình thành do một dòng sông ngầm chảy xuyên suốt qua hành lang hang trong lòng khối núi đá vôi cổ đại qua hàng triệu năm. Quá trình xâm thực, bào mòn nền đá lâu dài khiến cho cấu trúc nền đá yếu dần, trần hang mỏng đi dẫn đến hiện tượng sập đổ cơ học nghiêm trọng, tạo thành một hố sụt khổng lồ có dạng phễu ngược độc đáo (phần miệng hố phía trên thu hẹp nhưng không gian lòng hố phía dưới lại mở rộng dần ra).

Theo kết quả khảo sát sơ bộ ban đầu, khu vực Hố sụt Thẩm Lũm quy tụ rất nhiều hang động và cấu trúc hố sụt liền kề, cùng mạng lưới các dòng sông ngầm đan xen phát triển trong bán kính từ 3km đến 5km. Đây là kiểu đặc điểm địa chất đặc trưng, biểu hiện rõ nét của một mạng lưới kiến tạo hang động vô cùng đồ sộ. Để có thể đưa ra kết luận chính xác nhất, các cơ quan chức năng cần tiếp tục triển khai các đợt khảo sát quy mô lớn và tiến hành lập bản đồ chi tiết toàn bộ vùng phụ cận.

Do địa hình Hố sụt Thẩm Lũm là một hố sụt thẳng đứng, việc tiếp cận xuống khu vực lòng đáy bắt buộc phải sử dụng hệ thống dây kỹ thuật SRT và các thiết bị an toàn chuyên dụng cho phân môn hang động. Điểm thả dây đu thẳng đứng xuống lòng hố có độ sâu đo được là 35m. Càng đi sâu xuống phía dưới đáy hố sụt, các nhà thám hiểm đã phát hiện thấy hai nhánh Hang ngầm lớn phát triển kéo dài dọc theo hướng Đông Nam – Tây Bắc, chạy song song theo chiều dòng chảy chủ đạo của hệ thống Sông ngầm.

Phía trong lòng Hố sụt lưu giữ cả một khu rừng nguyên sinh đặc trưng với hệ thống thảm thực vật vô cùng đa dạng, phát triển biệt lập. Tại đây xuất hiện những khoảng không gian bằng phẳng rất tiềm năng để định hướng phát triển loại hình du lịch cắm trại cao cấp (Camping). Tuy nhiên, các địa điểm cắm trại này cần phải được quy hoạch không gian cụ thể, chặt chẽ để tuyệt đối không làm ảnh hưởng xấu đến cảnh quan chung và không tác động tiêu cực đến hệ sinh thái rừng tự nhiên còn vẹn nguyên sơ khai.

Hệ thống hang động nằm sâu trong lòng hố sụt là một thế giới hoàn toàn nguyên sơ, chưa từng có dấu chân hay sự tác động xâm hại nào của con người. Nơi đây sở hữu mật độ thạch nhũ dày đặc, hình dáng độc đáo, mở ra tiềm năng nghiên cứu khoa học và phát triển du lịch thám hiểm mạo hiểm cực kỳ lớn.

Đáng chú ý, vị trí của Hố sụt số 2 - Ùng Roặc (tọa lạc tại địa bàn xã Hoàng Văn Thụ, huyện Bình Gia) nằm cách Hố sụt Thẩm Lũm khoảng 1,5km về phía Đông Nam, hoàn toàn trùng khớp với chiều hướng phát triển địa hình hang động và hướng dòng chảy của hệ thống sông ngầm vừa được phát hiện. Đây là một căn cứ khoa học đặc biệt quan trọng giúp định hướng chính xác cho các hoạt động khảo sát chuyên sâu và công tác quy hoạch phát triển vùng lõi CVĐC toàn cầu UNESCO Lạng Sơn trong thời gian tới.

7. Đánh giá kết quả chuyến thám hiểm quốc tế

Hố sụt Thẩm Lũm là một phát hiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng và để lại ấn tượng mạnh mẽ trong vùng CVĐC Lạng Sơn. Phát hiện này là minh chứng đanh thép khẳng định sự độc đáo, đa dạng cao của các loại hình địa chất, địa hình, địa mạo trong vùng công viên địa chất toàn cầu, mở ra triển vọng phát triển nhiều dòng sản phẩm tour du lịch thám hiểm hố sụt, cắm trại lòng đất, khám phá sông ngầm độc đáo chưa từng có. Tuy nhiên, do hệ sinh thái rừng nguyên sinh và cấu trúc thạch nhũ trong lòng hố sụt rất dễ bị tổn thương trước các tác động ngoại cảnh, việc lập quy hoạch và xây dựng tour tuyến cần được thực hiện một cách cẩn trọng, dựa trên các báo cáo khoa học kỹ lưỡng để vừa đảm bảo an toàn tuyệt đối cho du khách, vừa bảo tồn nguyên vẹn sự đa dạng sinh học quý giá.

Hoạt động khám phá, lập Bản đồ Hang Ngườm Moóc, Hố sụt Thẩm Lũm tại xã Mông Ân, huyện Bình Gia đã kết thúc thành công tốt đẹp, đảm bảo tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Đảng và Nhà nước về công tác đối ngoại và làm việc với chuyên gia nước ngoài. Lực lượng an ninh và chính quyền địa phương đã phối hợp chặt chẽ, bảo đảm an toàn tuyệt đối cho đoàn công tác trong suốt hành trình thực địa. Hiện tại, nhóm chuyên gia hang động thuộc Hiệp hội Hang động Quốc gia Hoa Kỳ đã hoàn thiện phác thảo sơ bộ hệ thống bản đồ số cùng các nội dung tư vấn chuyên môn liên quan; dự kiến toàn bộ hồ sơ kỹ thuật chi tiết sẽ được bàn giao chính thức cho Trung tâm Xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch tỉnh Lạng Sơn trong vòng 02 tháng tới.

Phạm Hương